درحال بارگذاری ...

مالکیت فکری

در این پست هر آنچه که شما در خصوص حقوق مالکیت فکری از جمله روش های ثبت اختراع، ثبت طرح صنعتی و ثبت علائم تجاری را نیاز دارید، توضیح می دهیم.

همراهان ما در حوزه مالکیت فکری
علیرضا شمشیری - مشاور حقوقی در حوزه  انتقال تکنولوژی و سرمایه گذاری خطرپذیر
علیرضا شمشیری
مشاور حقوقی در حوزه انتقال تکنولوژی و سرمایه گذاری خطرپذیر

امیرحسین برنائی - مشاوره حوزه ثبت اختراعات خارجی و نقض پتنت
امیرحسین برنائی
مشاوره حوزه ثبت اختراعات خارجی و نقض پتنت

محمدهادی میرشمسی - مشاور حقوق مالکیت فکری
محمدهادی میرشمسی
مشاور حقوق مالکیت فکری

اگر با مقوله‌هایی مانند ثبت اختراع، طرح صنعتی، آثار ادبی و هنری، علائم تجاری و سایر موضوعات اینگونه سروکار دارید، لازم است که با موضوع حقوق مالکیت فکری و مباحث پیرامون آن آشنا باشید. در این نوشتار هر آنچه که در این زمینه‌ مورد نیاز شماست را ارائه می‌دهیم.

حقوق مالکیت فکری چیست؟

حقوق مالکیت فکری! کمتر کسی است که در سال‌های اخیر این عنوان بارها به گوشش نخورده باشد. سال‌ها قبل لئویی ناپلئون گفته بود که فکر مانند خانه و زمین باید مورد حمایت واقع شود. شاید کمتر کسی آن زمان به حرف او اعتنایی کرده بود. اما امروزه حقوق مالکیت فکری از آن جمله مقوله‌هایی است که در جهان و با اندکی تاخیر در ایران اهمیت بسزایی پیدا کرده است. در تفاوت مالکیت فکری با سایر موارد باید گفت که دارایی‌های فکری معمولا در برابر دارایی‌های فیزیکی قرار می‌گیرند. در واقع حقوق مالکیت فکری چیزهایی غیر از زمین، پول نقد، ماشین‌آلات، تجهیزات و سایر دارایی‌های اینگونه را در برمی‌گیرد. بیش از 80 درصد از دارایی شرکت‌های مهم دنیا مربوط به دارایی‌های نامشهود آنها است. بنابراین به سمت ایجاد، احصا و حمایت از این دارایی‌ها رفته‌اند. ثبت اختراع، ثبت علائم تجاری، ثبت طرح‌های صنعتی و بسیاری موارد دیگر در حوزه حقوق مالکیت فکری جای می‌گیرند.

کتاب‌ها و منابع علمی حقوق مالکیت فکری

در حال حاضر رشته حقوق مالکیت فکری در مقطع کارشناسی ارشد در برخی دانشگا‌های کشور از جمله دانشگاه تهران، علامه طباطبایی، دانشگاه قم و دانشگاه شهید بهشتی تدریس می‌شود. در فهرست زیر نام برخی از کتب علمی در این زمینه و همچنین راهنمای ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و آثار هنری برای شما در دسترس است:

ü     کتاب مقدمه‌ای بر مالکیت فکری نوشته دکتر سید حسن میرحسینی 

ü     کتاب درآمـدی بـر حقـوق مالکیـت فکـری تألیـف فخرالدیـن اصغـری آقمشـهدی

ü     کتاب حقوق اختراعات نوشته دکتر سید حسن میرحسینی

ü     کتاب ثبت اختراع چرا و چگونه نوشته امید حامد تابعی

ü     راهنمای ثبت اختراع

ü     راهنمای ثبت طرح صنعتی

ü     راهنمای ثبت آثار ادبی و هنری

سازمان‌های مرتبط با حقوق مالکیت فکری

اگر به دنبال ثبت اختراع، طرح صنعتی، علائم تجاری یا آثار ادبی و هنری هستید، حتما با برخی از سازمان‌های ملی و بین‌المللی باید سروکار داشته باشید. در فهرست زیر اسامی و سایت آنها در دسترس است:  

ü     مرکز مالکیت معنوی

ü     انجمن حقوق مالکیت فکری ایران

ü     اداره کل مالکیت فکری وابسته به سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران

ü     اداره ثبت شرکت‌ها

ü     وزارت ارشاد و فرهنگ اسلامی

ü     سامانه ثبت آثار ادبی و هنری

ü     سازمان جهانی مالکیت فکری

قوانین مالکیت فکری

هر چند در ایران نسبت به سایر کشورها، کمتر به مالکیت فکری توجه شده، با این حال این حوزه خالی از قوانین و مقررات نیست. ایران حدود 19 سال است که به عضویت سازمان جهانی مالکیت فکری درآمده و برخی از قوانین این حوزه را پذیرفته و برخی حوزه‌های دیگر را کماکان به رسمیت نشناخته است. طی سالیان متمادی قوانینی در زمینه‌های مختلف در کشورمان در این زمینه به تصویب رسیده که به اختصار به آنها اشاره می‌کنیم:

ü     قانون ثبت علائم و اختراعات 1310

این قانون قدیمی‌ترین قانون این حوزه است و شامل سه فصل از جمله ثبت علائم تجاری، ثبت اختراعات و در نهایت فصل مقررات مشترکه بوده که مربوط به دعاوی حقوقی مرتبط با اختراعات یا علائم تجاری است.

ü     قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان 1348

 این قانون نیز جزء قوانین قدیمی در این عرصه است که شامل چهار فصل به ترتیب با نام‌های تعاریف، حقوق پدیدآوردنده، ‌مدت حمایت از حق پدیدآورنده، حمایت‌های قانونی دیگر و تخلفات و مجازات‌ها است.

ü     قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی 1352

 قانون مذکور نیز یکی دیگر از قوانین قبل از انقلاب است که در 12 ماده مختلف تنظیم شده است.  

ü     قانون حمایت از حقوق پدید‌آورندگان نر‌م‌افزارهای رایانه‌ای 1379

 این قانون از جمله قوانین تصویب شده در این زمینه بعد از انقلاب بوده که در 17 ماده قاونی به تصویب رسیده است. قانون مذکور در چهار مبحث و چندین فصل به تصویب رسیده است.

ü     قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری، ۱۳۸۶

 این قانون آخرین و به‌روزترین قانون مربوط به حوزه مالکیت فکری است که مباحث مهمی را دربرمی‌گیرد. این قانون شامل چهار فصل اختراعات، طرح‌های صنعتی، علائم، علائم جمعی، نام‌های تجاری و مقررات عمومی است.

در ادامه به تشریح برخی موارد مهم در حوزه مالکیت فکری از جمله ثبت اختراعات، علائم تجاری و طرح‌های صنعتی از زبان بیژن نصیری اعظم یکی از مشاوران الوبیز در این زمینه خواهیم پرداخت.

چگونه اختراعم را ثبت کنم؟  

اگر شما به فناوری جدید، محصول جدید یا فرایند جدید در یک حوزه خاص دست پیدا کنید که مشکلی را در آن زمینه برطرف می‌کند، می‌توانید برای ثبت اختراع به اداره ثبت مالکیت‌های صنعتی درخواست ثبت بدهید. برای ثبت اختراع معمولا سه شرط کلی وجود دارد. شرط اول این است که باید جدید باشد، بدین معنی که اختراع مذکور در هیچ کجای دنیا و در هیچ قالبی منتشر نشده باشد. بنابراین اگر ایده جدیدی به ذهن شما رسید یا پژوهش جدیدی انجام دادید، قبل از آنکه آن را به صورت عمومی انتشار دهید، حتما در اداره ثبت مالکیت‌های صنعتی ثبت کنید. فرایند ثبت معمولا زمان می‌برد. اما مهم این است که شما مدارک مربوط به اظهارنامه را تحویل داده باشید و سپس دست به انتشار عمومی اختراع خود بزنید.

اما شرط دوم ثبت اختراع این است که باید گام ابتکاری داشته باشد. گام ابتکاری به این منظور است که اختراع شما باید مشکلی را در آن حوزه برطرف کرده باشد. بنابراین اگر طرح شما صرفا جنبه ظاهری داشته باشد و مشکلی را حل نکند، به عنوان اختراع ثبت نخواهد شد.

در نهایت شرط آخر برای ثبت اختراع این است که ایده شما باید در صنعت کاربرد داشته باشد. این شرط بدین معنی است که ما نمی‌توانیم ایده‌هایی که مربوط به حوزه‌هایی مانند بازاریابی یا امثال آن است را به عنوان اختراع ثبت کنیم. به عنوان مثال همین ایده الوبیز که مشاورران را به کاربران متصل می‌کند، یک ایده جدید است. خود این مدل به عنوان یک اختراع قابل ثبت نیست. با این وجود، اگر نرم‌افزاری تحت وب یا موبایل در همین زمینه طراحی شود، امکان دارد که در قالب نرم‌افزار این ایده را به عنوان اختراع ثبت کرد. البته باید شرایط کاربرد صنعتی را داشته باشد.

ثبت اختراع در سایر کشورها چگونه است؟

ممکن است افرادی که در حوزه فناوری کار می‌کنند اختراعی را در ایران به ثبت رسانده‌اند، این احتمال را می‌دهند که اختراع آنان در خارج از خاک ایران نیز کاربرد داشته باشد. این دسته از افراد باید اختراع خود را در سایر کشورها نیز ثبت کنند. یکی از مهم‌ترین مواردی که در این زمینه باید به آن دقت کرد این است که شما بعد از ارائه اظهارنامه اختراع در ایران، به مدت 12 ماه فرصت دارید که در خصوص انتخاب کشورهای هدف تصمیم بگیرید. اگر این فرصت 12 ماهه برای شما کافی نباشد و از طرفی خواهان استفاده از فرصت‌های دیگری باشید، می‎توانید از معاهده همکاری ثبت اختراع یا همان PCT استفاده کرد. برای استفاده از معاهده مذکور باید در طول همان فرصت دوازده ماهه درخواست بدهید. با این کار می‌توانید 18 ماه زمان بیشتر بگیرید که در مجموع 30 ماه خواهد شد. در طول این 2.5 سال شما باید در خصوص انتخاب کشورهای هدف برای ثبت اختراع و انجام فرایند آن اقدام کنید.

در خصوص حمایت بین‌المللی از اختراعات کنوانسیون دیگری به نام کنوانسیون پاریس وجود دارد که همان فرصت 12 ماهه را در اختیار شما قرار خواهد داد. اگر شما قصد دارید که از کنوانسیون پاریس استفاده کنید، نیاز به صرف هزینه جدید ندارید. همین که در یکی از کشورهای عضو مانند ایران اظهارنامه پر کنید، حق تقدم شما حفظ خواهد شد. اما اگر قصد دارید از معاهده  PCTاستفاده کنید، شما نیاز به تشکیل پرونده جدید و پرداخت برخی هزینه‌ها دارید. بعد از انجام این فرایندها می‌توانید از فرت 18 ماهه استفاده کنید.

اما یکی از مزایای که معاهده PCT  برای شما دارد، انتشار کلیه اطلاعات شما در وبسایت  PATENT SCOPE خواهد بود. این کار باعث می‌شود افراد عضو کشورهای معاهده PCT از اختراع مشابه اختراع شما خودداری می‌کنند. کشورهای عضو این معاهده‌ در حال حاضر 153 کشور است که شامل کشورهای صنعتی و بسیاری از کشورهای در حال توسعه است. از دیگر مزایای دیگر این معاهده این است که یک جستجوی جدید در خصوص ادعاهای شما در خصوص اختراعتان ارائه می‌دهد.

این جستجو به شما نشان می‌دهد که تا چه اندازه ادعاهایی که شما در مورد اختراعتان می‌کنید، برای دنیا جدید بوده و اگر نمونه‌ای در این زمینه وجود دارد، کدام پرونده و در کجا است. پس از جستجو در مورد اختراع، به شما پاسخ خواهند داد که آیا در دنیا موارد مشابه وجود دارد یا خیر. حتی ممکن است که اختراع شما را در حد مقاله تشخیص بدهند و به عنوان اختراع به حساب نیاورند. البته به شما این فرصت را می‌دهند که مدارک خود را ارائه دهید.

همچنین یکی دیگر از مزایایی که معاهده PTC دارد این است که شما قبل از آنکه اختراع خود را به ثبت برساند، می‌توانید به وبسایت PATENT SCOPE مراجعه کنید و پیشینه موارد مشابه را بررسی کنید و مطمئن شوید که آیا اختراع شما در دنیا جدید است یا خیر، تا نسبت به ثبت آن اقدام کنید.

چگونه طرح صنعتی را ثبت کنم؟

این ثبت بیشتر مربوط به افرادی است که در حوزه‌های تولیدی مشغول به فعالیت هستند. طرح صنعتی الزاما به ظاهر محصول تولید شده اعطا می‌شود. یعنی شما تنها ظاهر طرح را ثبت می‌کنید، فارغ از اینکه فناوری آن طرح چگونه است، چه اجزا و قطعاتی دارد. چرا که این موارد همگی مربوط به اختراع است. بنابراین در تفاوت طرح صنعتی و اختراع باید گفت که در طرح صنعتی فقط ظاهر را ثبت می‌کنید. اما در اختراع فناوری را ثبت می‌کنید. حال امکان دارد که شما یک محصولی ارائه دهید که تکنولوژی آن به عنوان اختراع، ظاهر آن به عنوان طرح صنعتی و لوگوی آن به عنوان علائم تجاری ثبت شود. با این حال این کار فراینده تقریبا پیچیده‌ای است و نیاز دارد که شما حتما از فردی خبره مشوت بگیرید.

 

چگونه علائم تجاری را ثبت کنم؟

یکی از مواردی که تمام کسب‌وکارها چه از نوع سنتی و چه جدید با آن روبرو هستند، ثبت عنوان کسب‌وکار یا علامت تجاری که با آن فعالیت می‌کنند. علامت تجاری باید منصر به فرد باشد و قبلا فرد دیگری آن را ثبت نکرده باشد. علامت‌هایی که برای کسب‌وکارها استفاده می‌شوند، در طبقات مختلفی قابل ثبت هستند. این طبقات در واقع حوزه فعالیت علامت تجاری را مشخص می‌کند. به نحوی که مالکیت آن علامت تجاری در فلان طبقه خاص برای فرد احراز می‌گردد. بنابراین هنگامی که فرد درخواست ثبت طرح می‌دهد باید دقت کند که در آینده قرار است در چه حوزه‌هایی فعالیت کند، تا براساس آن به سازمان ثبت مالکیت‌های صنعتی درخواست بدهد.

برای آنکه یک عنوان تجاری مناسب را انتخاب کنید، ابتدا بهتر است که در وبسایت اداره ثبت مالکیت‌های صنعتی جستجویی را انجم دهید، تا مطمئن شوید قبلا فرد دیگری آن عنوان را ثبت نکرده باشد. بعد از آنکه از این مرحله گذشتید، سپس باید مجوز مربوط به فعالیتی که می‌خواهید انجام بدهید را به اداره ثبت مالکیت‌های صنعتی ارائه کنید و از آنها درخواست ثبت علامت تجاری کنید. توجه کنید که بدون داشتن این مجوز شما نمی‌توانید علامت تجاری را ثبت کنید.

نکته‌ای که در خصوص ثبت علائم تجاری وجود دارد این است که بین نام شرکت و نام علامت تجاری یک تفاوت وجود دارد. برای انتخاب نام شرکت شما می‌توانید از نام‌های چند سیلابی استفاده کنید و مشکلی ندارد اگر کلمه مشترک با نام سایر شرکت‌ها داشته باشد. اما نباید مانند توالی نام آنها باشد و حتی جابجایی آنها نیز قابل‌قبول نیست. بنابراین گاهی اوقات مجبور می‌شوید که اسامی بیشتری را به اداره ثبت شرکت‌ها ارائه دهید تا منحصر به فرد بودن نام شرکت شما به اثبات برسد. بعد از آن اجازه ثبت نام و شرکت به شما داده می‌شود.

اما در ثبت علائم تجاری اینگونه نیست. یعنی حتی اگر یک جزء از اسمی که شما به اداره ثبت مالکیت‌های صنعتی ارائه می‌دهید، قبلا استفاده شده باشد، اجازه ثبت آن را ندرید. در نتیجه بهتر است سعی کنید که نام علامت تجاری یک جزء و کوتاه باشد. اگر چند جزء باشد، باید مطمئن شوید که فرد دیگری هیچ کدام از این اجزا را ثبت نکرده باشد. علائم تجاری باید بعد از 10 سال دوباره در اداره ثبت مالکیت‌های صنعتی تمدید شوند. اگر فرد به موقع درخواست تمدید ندهد، علامت تجاری او باطل می‌شود و امکان دارد فرد دیگری آن را ثبت کند. اگر علامت تجاری شما به علت عدم تمدید باطل شد، شما می‌توانید سریعا یک درخواست جدید بدهید.

  • پرسش شما

    سوال خودتون رو به با جزئیات کامل مطرح کنید تا مشاوران برتر الوبیز به اونها جواب بدهند

  • قرارداد عدم افشای اطلاعات چیست و چه اهمیتی دارد؟

  • NDA یا قرارداد حفظ محرمانگی اطلاعات افشا نشده یکی از الزامات قانونی برای اثبات این است که کسب و کار ما دارای یک سری اسرار تجاری بوده است. درباره اینکه این قرارداد در ایران چقدر الزام آور کرد باید به این نکته اشاره کرد که درخصوص افشای بدون مجوز اطلاعات تجاری و حرفه ای یک سری مقرراتی وجود دارد که نقض آنها دارای مجازات است. بنابراین به صراحت می توان گفت که قانون و مقررات ما نسبت به حفظ این گونه اطلاعات التزام دارند. نحوه پیگیری و جبران خسارت و جزییات بیشتر را در ویدئو مشاهده کنید.

  • در ثبت دامنه وب سایت چگونه باید عمل کرد؟

  • برای ثبت دامنه وب سایت باید توجه داشت که صاحبان استارتاپ ها حتما مالکیت آن را در اختیار بگیرند و آن را به نام خود ثبت کنند. در مواردی هم که امور این وب سایت ها به افراد دیگری واگذار می شود طی قراردادی باید موارد حفظ محرمانگی و دارایی مالکیت فکری اطلاعات اعمال شود. همچنین پسوند دامنه ها نیز با توجه به موضوع و گسترده فعالیت کسب و کار تعیین می شود. جزییات بیشتر در این باره را در ویدئو ببینید.

  • مراحل ثبت علامت تجاری چه هست؟

  • یکی از مهم ترین مواردی که کسب و کار ها با آن سروکار دارند عنوان یا علامت تجاری است که با آن فعالیت می کنند. این علامت باید منحصربفرد باشد و کس دیگری آن را ثبت نکرده باشد. برای ثبت این علامت در اداره ثبت مالکیت های معنوی، طبقات مختلفی وجود دارد که حوزه فعالیت را مشخص می کند و فقط در آن طبقه است مالکیت آن احراز می شود. از این رو برای انتخاب این علامت بهتر از جستجویی در سایت اداره مذکور صورت گیرد. مراحل و نکات دیگر این فرآیند در ویدئو آمده است.

  • در هنگام عقد قرارداد جهت واگذاری دامنه سایت به افراد فنی به چه مواردی باید دقت کرد؟

  • در مواردی که طی قرارداد بین اعضای فنی و صاحبان کسب و کار، توسعه دامنه و اداره و مالکیت به طراح واگذار شده، اختلافی بوجود می آید باید مدارکی به دادگاه ارائه شود که ثابت کند صاحبان کسب و کار این دسترسی را به طراح داده اند. و در این صورت است که می توان مالکیت دامنه را پس گرفت که نیازمند شکایت است. آقای نصیری در این باره توضیح می دهند.

  • ثبت طرح صنعتی چیست؟

  • ثبت طرح صنعتی الزاما به ظاهر محصول تولید شده اعطا می شود فارغ از اینکه فناوری آن چیست و چه خصوصیاتی دارد و از چه اجزایی تشکیل شده است. و این در ثبت اختراع است که فناوری ثبت می شود. ثبت انواع دارای ها نیازمند گرفتن مشاوره است که در ویدئو اطلاعات مختصری در این باره داده میشود.

  • ثبت اختراع در سایر کشورها چگونه است؟

  • ثبت یک اختراع در خارج از ایران و کسب حمایت بین المللی از آن ایده و طرح حاوی جزییات مهمی است که باید به آنها دقت کرد. به عنوان مثال برای انتخاب کشورهای هدف تنها 12 ماه پس از ثبت اظهارنامه در ایران باید اقدام کرد که گاها ممکن است این زمان کم باشد. در بین اما یک معاهده PCT استفاده که مدت زمان اضافی را در اختیار قرار می دهد. جزییات این موضوع را در ویدئو ببینید.

  • با سلام و احترام

    علی بازگیر هستم طراح و سازنده ماشین آلات تولید خوراک دام ، طیور و آبزیان. در سال 97 موفق شدم دو ماشین در حوزه فرآوری خوراک و بسته بندی در مرکز مالکیت های معنوی به ثبت برسانم در ضمن ماشین آلات فوق دارای مجوز دانش بنیان نیز هستند به تولید نهایی رسیده و چندین دستگاه نیز بفروش رسیده است
    سوال: ایا ثبت اختراع جهت صیانت از انها در مواقع کپی برداری کفایت می کند؟ در صورت کپی برداری راهکارهای قانونی کدامند؟ چه مستندات و یا اقدامات دیگری برای حفظ مالکیت انها باید تهیه و صورت گیرد؟
    از حسن توجه و شکیبایی شما در ارائه پاسخ سپاسگزارم